Hadis İlminde Ziyâdetü’s-Sikanın Mutlak Kabulü

Hatîb el-Bağdâdî ve Mütekaddim Muhaddislerin Yaklaşımı

Öz

Bu çalışma, hadis usûlünde ziyâdetü’sika olarak adlandırılan ve sika bir râvinin diğer sika râvilerin nakletmediği bir ziyadeyi rivayet etmesi durumunda ortaya çıkan tearuzda, söz konusu ziyadenin mutlak şekilde kabul edilmesi anlayışını incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, sika râvinin ziyadesinin her durumda kabul edilmesi gerektiği yönündeki yaklaşımın mütekaddim muhaddislerin rivayet tenkidi uygulamalarındaki karşılığını ve bu anlayışın hadis usûlü literatüründeki tarihî oluşumunu tespit etmektir. Bu çerçevede öncelikle ziyâdetü’sikanın mahiyeti ve kapsamı ortaya konulmuş, ardından Hatîb el-Bağdâdî’nin sika râvinin ziyadesinin mutlak olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki görüşü ve bu görüşü muhaddisler ile fakihlerin çoğunluğuna nispet etmesi incelenmiştir. Araştırma sonucunda, mütekaddim muhaddislerin sika râvinin diğer sika râvilere muhalif olarak naklettiği ziyadeyi her durumda kabul etmelerini gerektiren küllî ve mutlak bir kaide benimsemedikleri tespit edilmiştir. Buna göre mütekaddim muhaddisler, yeterli karinelerin bulunması hâlinde sika râvinin ziyadesini kabul etmiş, ancak ziyadenin yalnızca râvinin sika oluşundan hareketle mutlak biçimde kabul edilmesini benimsememişlerdir. Çalışmada ayrıca, ziyâdetü’sikanın mutlak kabulü anlayışının mütekaddim muhaddislerin uygulamalarından doğrudan ortaya çıkmadığı; aksine bu yaklaşımın özellikle Hatîb el-Bağdâdî ile birlikte sistematik bir kaide hâline geldiği, fıkıh ve fıkıh usûlü literatüründeki ziyâde anlayışıyla ilişkili olarak hadis usûlünde belirginleştiği sonucuna ulaşılmıştır.