Doğu Türkistanlı Muhammed Yusuf Muhammed Dursun’un Hayatı ve Tefsir Cevherleri İsimli Eseri

Öz

Kur’ân çalışmaları Doğu Türkistan’da Karahanlılar döneminden itibaren başlamıştır. Bölge, Türk-İslam kültürünün en köklü merkezlerinden biridir. Tarihsel süreçte yaşanan siyasi krizler nedeniyle bölgede telif edilen pek çok Kur’ân çalışması günümüze ulaşamadan kaybolmuştur. Buna karşın, 20. yüzyılın sonlarından itibaren çağdaş Uygur Türkçesi ile yürütülen Kur’ân çalışmaları hem Doğu Türkistan hem de diasporadaki Uygur âlimleri tarafından kararlılıkla sürdürülmektedir. Bu çalışma; Doğu Türkistanlı çağdaş İslam âlimi Muhammed Yusuf Muhammed Dursun’un hayatını, ilmî kişiliğini ve eserlerini merkeze alarak müellifin İslami ilimler sahasına katkılarıyla birlikte özelde tefsir sahasındaki çalışmasını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle bölgedeki tefsir ve tercüme faaliyetleri ana hatlarıyla ele alınmış; ardından Dursun’un Hotan’da başlayıp Mısır (Ezher Üniversitesi), Kazakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye’ye uzanan ilim ve irşat yolculuğu incelenmiştir. Araştırmanın odak noktasını, müellifin tefsir alanındaki en hacimli çalışması olan on ciltlik Tefsir Cevherleri oluşturmakta olup; bu eser, içerik ve metodoloji bakımından tahlil edilmektedir. Tefsir Cevherleri, klasik ve çağdaş pek çok önemli tefsirden istifade edilerek hazırlanan rivayet ağırlıklı bir çalışmadır. Eser, ilk bakışta bir derleme mahiyetinde görünse de barındırdığı özgün niteliklerle bu tanımın ötesine geçmektedir. Müellifin ayetleri konularına göre tasnif etmesi ve her ayet grubuna ana temayı yansıtan başlıklar seçmesi, metodolojik bir yetkinliğin göstergesidir.